Inleiding
In deze paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing geven wij op basis van een risico-inventarisatie en -simulatie inzicht in de financiële weerbaarheid van de gemeente Utrechtse Heuvelrug. Dit doen wij aan de hand van de richtlijnen uit de Nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing 2024.
De financiële positie van de gemeente komt in 2027 verder onder druk te staan door een combinatie van aanhoudende geopolitieke spanningen, economische onzekerheid en slecht voorspelbare veranderingen in de verhouding tussen Rijk en gemeenten. Het nieuwe "normaal" lijkt een omgeving te zijn waarin ontwikkelingen elkaar snel opvolgen en veranderingen aan de orde van de dag zijn. Dit gaat niet aan onze gemeente voorbij.
De geopolitieke ontwikkelingen en spanningen hebben een groot effect op de prijzen van de wereldmarkt van grondstoffen en producten; beschadigde productielocaties, afgesloten of beperkte vaarroutes maar ook hogere handelstarieven zijn de belangrijkste oorzaken hiervan Dit werkt geleidelijk en in steeds grotere mate door in de uitgaven van de gemeente en heeft effect op de kosten van financiering (rente op leningen), op investeringen en lopende uitgaven. Een ander risico is de aanhoudende schaarste op de arbeidsmarkt van specifieke functies die juist nodig zijn de ambities van de gemeente te realiseren, en het behouden van personeel in het algemeen.
De huidige situatie brengt risico's met zich mee voor de begroting en vraagt om voldoende weerstandsvermogen, en een scherp inzicht in zowel externe als interne risico's om de bestuurlijke ambities ook op langere termijn financieel houdbaar te houden.
Op dit moment beschikt de gemeente over een ruime algemene reserve waarvan een deel (de benodigde weerstandscapaciteit) aangehouden wordt om de financiële risico's op te vangen. Het surplus boven dat deel kan onder voorwaarden worden aangewend om structurele begrotingstekorten te dekken. Er is hier een grens aan: de toezichthouder eist minimaal een solvabiliteit van 20%.
Uit de actualisatie en analyse van de risico's blijkt dat het weerstandsvermogen van de gemeente is gedaald ten opzichte van de jaarrekening 2025 (laatste peilmoment actualisatie risico's). De weerstandsratio wijzigt op basis van de begroting 2027 van 5,2 (jaarrekening 2025) naar 5,1. Deze wijziging in de ratio is het gevolg van een hoger risicoprofiel van de gemeente.
De kwalificatie van het weerstandsvermogen in de begroting 2027 is daarmee uitstekend volgens het toezichtkader van de provincie, en voldoet ook aan de norm van 2,0 die door de raad is vastgesteld.
Voor het beleid voor risicobeheersing en de berekening van het weerstandsvermogen verwijzen wij naar de genoemde Nota. In deze paragraaf wordt vooral in gegaan op de actuele risico's en het weerstandsvermogen in de begroting 2027.