Financiële toelichting

De begroting is opgesteld op basis van de kaderbrief 2027 -2030, de meicirculaire 2026 en alle overige ontwikkelingen.

De toelichting van de verschillen bij "Wat mag het kosten" is een analyse van de begroting 2027 vergeleken met de begroting 2026.

In de onderstaande tabel staan de belangrijkste mutaties ten opzichte van alle eerdere door de raad genomen besluiten die leiden tot het saldo van de (meerjaren-) begroting 2027-2030. De bedragen in deze tabel zijn x € 1.000. Dit geldt voor alle tabellen in deze begroting, tenzij het een tabel met tarieven betreft of anders is aangegeven.

Onder de tabel worden de mutaties toegelicht.

Toelichting op de bovenstaande tabel:

1. De laatst gecommuniceerde stand van de begroting is de stand na de kaderbrief 2027-2030, effecten van de meicirculaire 2026 en de bestuursrapportage 2026. In de RIB van de meicirculaire is deze stand gecommuniceerd. In het saldo van 2027 is de begrote onttrekking van de algemene reserve ter dekking van het begrotingssaldo (€ 2,9 miljoen) buiten beschouwing gelaten.

2. Bij het opstellen van de begroting worden bestaande budgetten getoetst op de verwachte besteding en waar nodig herijkt. Hierdoor worden ramingen bijgesteld verwerkt en sluit de begroting beter aan op de actuele uitvoering.

3. De Kaderbrief 2027-2030 is beleidsarm opgesteld; dat wil zeggen dat onvermijdelijke ontwikkelingen financieel zijn vertaald. Tegelijkertijd zijn ontwikkelingen gesignaleerd en beschreven. In de Begroting 2027-2030 zijn deze ontwikkelingen financieel vertaald en in de financiële toelichting is een gespecificeerde tabel opgenomen.

4. Bij de vertaling van het raadsprogramma hebben wij beoordeeld of dit binnen bestaande budgetten kan worden uitgevoerd. Waar dat niet mogelijk is, zijn aanvullende middelen geraamd. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen incidentele en structurele lasten, inclusief de kapitaallasten van investeringen. In totaal vraagt het raadsprogramma in 2027 € 2.643.000 aan extra middelen, aflopend naar € 1.493.000 in 2030. Hiervan is € 1 miljoen in 2027 structureel, oplopend naar € 1,3 miljoen vanaf 2028. Met het raadsprogramma is 9,76 fte gemoeid, waarvan 6,2 fte structureel en 3,56 fte tijdelijk.

De grootste structurele intensivering betreft veiligheid en weerbaarheid (€ 609.000 per jaar). Het gaat onder meer om uitbreiding van de BOA-capaciteit (3 fte), versterking van Samenweerbaar veiligheid (2,2 fte) en een adviseur natuurbrandbeheersing. De incidentele middelen gaan vooral naar de opgave ‘Realisatie en versnelling tot 2030’ (€ 704.000 in 2027 en € 350.000 in 2028) en naar participatie en communicatie. De incidentele lasten voor weerbaarheid en zelfredzaamheid bij crisis (€ 155.000 per jaar) worden volledig gedekt uit baten in het kader van de spreidingswet. Doordat de nieuwe formatie naar verwachting drie maanden later start, zijn de personeelslasten in 2027 eenmalig verlaagd.

5. In de kaderbrief 2027 - 2030 zijn ontwikkelingen benoemd en deze zijn financieel vertaald in de begroting.

6. De begroting is gewijzigd met bedragen zoals het effect van de kapitaallasten, renteontwikkeling, hogere opbrengsten van belastingen en heffingen, de vrijval van stelposten en overige kleine ontwikkelingen zoals in de programma's en BBV-overzichten in de begroting zijn beschreven.

Financiële keuzes

In de begroting is een aantal specifieke, financiële keuzes gemaakt die leiden tot voorliggend resultaat.

Invulling VNG advies begroting 2027 - € 1 miljoen vanaf 2028 (voordelig).

De VNG adviseert gemeenten om vanaf 2028 een stelpost ‘Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd’ op te nemen voor het resterende tekort op de jeugdzorg, nadat de lasten realistisch zijn geraamd en rekening is gehouden met aanvullende besparingsmaatregelen. De Deskundigencommissie beoordeelt begin 2027 opnieuw de balans tussen kosten en budget voor 2026 en 2027 en de gevolgen daarvan voor de jaren vanaf 2028. Vanuit het uitgangspunt van artikel 108, lid 3, van de Gemeentewet acht de VNG het daarom onwenselijk om nu al op andere beleidsterreinen te bezuinigen om oplopende jeugdzorgkosten op te vangen. In de begroting is reeds € 1 miljoen aan aanvullende rijksbijdrage geraamd, die niet specifiek aan jeugdzorg is gekoppeld maar dient ter dekking van de totale gemeentelijke lasten. Voorgesteld wordt deze bestaande stelpost aan het VNG-advies te koppelen en met € 1 miljoen te verhogen tot in totaal € 2 miljoen. Daarmee wordt rekening gehouden met een tegemoetkoming van circa 50% van het tekort op het cluster Jeugd, dat ca. € 4 miljoen bedraagt. Omdat onzeker is of deze compensatie daadwerkelijk en volledig wordt ontvangen, wordt vanaf 2028 in de risicoparagraaf een risico opgenomen voor het mogelijk uitblijven daarvan. De provinciaal toezichthouder heeft aangegeven de stelpost bij de beoordeling van de begroting te corrigeren; dit heeft geen effect op 2027, maar kan vanaf 2028 gevolgen hebben voor de beoordeling van het begrotingssaldo. Ook de overige onderdelen van het begrotingsadvies van de VNG zijn in de begroting verwerkt.

Herverdeling gemeentefonds - € 765.000 nadelig in 2029 en € 1.530.000 nadelig in 2030.

Tot en met 2028 is de ingroei van de herverdeling gemeentefonds bevroren. Vanaf 2029 is de verwachting dat de herverdeling verder ingevoerd zal worden met een ingroeipad. Daarbij is de verwachting dat op basis van een actualisatie van de herijking deze herverdeling wellicht minder ongunstig uit zal pakken voor onze gemeente. Voor 2029 en 2030 wordt rekening gehouden met twee volgende stappen (€ 765.000 per jaar). Gezien het feit dat tot op heden ‘slechts’ € 37,50 van de totale herverdeling ter grootte van € 113,- is ingegroeid én de kans groot is dat slechts een beperkt deel van het resterende nadeel zal wegvallen, is het advies om de volgende twee stappen van € 15,- per inwoner per jaar op te nemen in de begroting. Daarmee is € 67,50 van het nadeel ingegroeid per 2030.

Inhaalindexering kredieten – hogere kapitaallasten oplopend tot € 0,5 miljoen in 2030

Kredietbedragen worden binnen onze gemeente niet standaard geïndexeerd, uitgezonderd de investeringen vanuit het integraal huisvestingsprogramma onderwijs (IHP). In 2023 heeft eenmalig een inhaalindexering plaatsgevonden. In de Kaderbrief 2027 is aangekondigd dat, gelet op de prijsontwikkeling, bij de begroting 2027-2030 opnieuw indexering van investeringskredieten wordt overwogen.

Op basis van de prijsontwikkeling en de bespreking in de raad heeft het college besloten een inhaalindexering toe te passen. Deze wordt verwerkt op het moment dat een investering in het MIP wordt opgenomen. De cumulatieve HICP-ontwikkeling over de jaren 2024 tot en met 2027 bedraagt maximaal 18,45%. De indexering leidt tot hogere kapitaallasten, oplopend van circa € 30.000 in 2027 tot circa € 501.000 in 2030. Hiermee is de reguliere prijsontwikkeling tot en met 2027 verwerkt.

Het college overweegt om bij een volgende wijziging van de financiële verordening een structurele methodiek voor de jaarlijkse indexering van investeringskredieten op te nemen. Uitzonderlijke prijsstijgingen, bijvoorbeeld als gevolg van internationale ontwikkelingen, vallen buiten deze reguliere indexering.

Daarnaast werkt het college aan een actualisatie van de investeringsplanning. Deze wordt aan de raad voorgelegd en kan, waar nodig, aanleiding geven tot herprioritering van investeringen.

Scherper begroten - € 445.000 in 2027 oplopend tot € 900.000 in 2030.

Bij de begroting 2026-2029 is gestart met scherper begroten. Deze lijn is bij de begroting 2027-2030 voortgezet en leidt tot een structureel voordeel dat oploopt van € 445.000 in 2027 tot € 900.000 in 2030.

Dit voordeel bestaat enerzijds uit bijstellingen op basis van een analyse van de realisatie van structurele budgetten over de periode 2023-2025. Anderzijds worden bij de berekening van de algemene uitkering de landelijke volumeontwikkelingen voor 50% in de raming verwerkt.

Inclusief de maatregelen die vanaf de begroting 2026 zijn ingezet, levert scherper begroten inmiddels per saldo circa € 1,9 miljoen structurele ruimte op. Hiermee wordt het begrotingstekort verkleind. Tegelijkertijd neemt het risico toe dat toekomstige realisaties minder gunstig uitvallen dan geraamd.

Onttrekking Algemene reserve

Bij de begroting 2026 is reeds besloten om de algemene reserve voor 2026 en 2027 in te zetten ter dekking van het begrotingsresultaat. Voor 2027 wordt de algemene reserve als structureel dekkingsmiddel ingezet, rekening houdend met de eisen: maximaal 10% per jaar inzet van surplus en een solvabiliteit >20% ter grootte van € 2,4 miljoen.

Stijging toeristen- en forensenbelasting 2027 (5%)

Het college stelt voor de toeristenbelasting in 2027 met 5% extra te verhogen bovenop de verhoging van de HICP. Hiermee wordt een aanvullende bijdrage gevraagd van bezoekers aan de gemeentelijke voorzieningen en wordt tevens een bijdrage gegeven aan de opgave om de begroting in balans te brengen.

Ombuigingsmaatregelen - € 4,4 miljoen in 2028 oplopend tot € 7,2 miljoen in 2030.
De begroting sluit niet structureel. Voor de ontwikkelingen en extra ambities vanuit het raadsprogramma zijn aanvullende budgetten opgenomen in de begroting. Voor een sluitende begroting zijn maatregelen nodig. Hiervoor heeft het college diverse opties verkend en uitgewerkt in een aantal scenario’s. Het college kiest ervoor om primair te beschermen wat inwoners en omgeving nodig hebben om duurzaam gezond, zelfstandig en verbonden te kunnen leven in groene en vitale dorpen.

Onderstaand zijn specificaties opgenomen van de financiële vertaling van der kaderbrief en het raadsprogramma in de begroting 2027-2030.

Bedragen x € 1.000; I = incidenteel, S = structureel.

Bedragen x € 1.000; I = incidenteel, S = structureel.